Książka Czesława Ryszki „Idzie wierna Warszawa” stanowi próbę ogarnięcia trzech wieków pielgrzymowania ze stolicy Polski do duchowej stolicy Polaków. Na początku książka prowadzi nas przez dzieje pielgrzymowania narodu do Matki i Królowej na Jasnej Górze, które sięga samych początków powstania sanktuarium, czyli 1382 r. Pierwszą wzmiankę o ruchu pątniczym odnajdujemy w przywileju odpustowym arcybiskupa gnieźnieńskiego Wojciecha Jastrzębca z 18 lipca 1425 r. To on udzielił Sanktuarium Jasnogórskiemu przywileju korzystania z łaski odpustów. Podobnie, cztery lata później, król Władysław Jagiełło w liście do papieża Marcina V, prosząc o udzielenie pątnikom odpustów, uzasadniał, że „w kościele Bogarodzicy na Jasnej Górze blisko Częstochowy mocą Bożą dzieją się często tajemnice wielu cudów”. Potwierdził te słowa Jan Długosz w 1430 r.
Za pierwszą pielgrzymkę narodową na Jasną Górę trzeba uznać ogromną rzeszę mieszkańców Krakowa, którzy w 1431 r. odprowadzali do Sanktuarium Jasnogórskiego obraz Matki Bożej powracający po renowacji. W 1582 r. wysłannik papieża Grzegorza XIII do króla Stefana Batorego Antonius Possevino, jezuita, urzeczony liczbą pielgrzymów, nazwał Jasną Górę polskim Loreto.
W XVII wieku w niektóre dni gromadziło się na Jasnej Górze ok. 30 tys. pielgrzymów. Ze względu na ich wielką liczbę ojcowie paulini w dni większych uroczystości wynosili Cudowny Obraz z kaplicy do bardziej przestronnego kościoła.
Powstał nawet w tym czasie pierwszy przewodnik opisujący zwyczaje pątnicze i szlak pielgrzymkowy z Mazowsza do Częstochowy, zatytułowany: „Droga częstochowska albo kazania podróżne o Najświętszej Pannie Maryey przy kompanijej Błońskiej Różańca świętego”. Pielgrzymowano wówczas regularnie na Jasną Górę m.in. z Kalisza, Krakowa, Łowicza, Pabianic, Poznania, Sieradza, Wielunia czy Żywca. Na jubileuszu 300-lecia Jasnej Góry, w 1682 r., zebrało się ok. 140 tys. pątników.
A jak zaczęło się regularne pielgrzymowanie z Warszawy do Częstochowy? O tym powyżej - w artykule Czesława Ryszki, a przede wszystkim w jego książce „Idzie wierna Warszawa”, która ukazała się nakładem wydawnictwa „Paulinianum”.

Czesław Ryszka, „Idzie wierna Warszawa. 300 lat Warszawskiej Pielgrzymki Pieszej”, Wydawnictwo Zakonu Paulinów „Paulinianum”, Jasna Góra, ul. O. A. Kordeckiego 2, 42-225 Częstochowa, tel. (34) 377-77-77.