Chyba nie ma na naszej planecie człowieka, który choć raz nie spojrzałby w nocne, roziskrzone gwiazdami niebo i nie zachwyciłby się ogromem i pięknem wszechświata. Zapewne zdecydowana większość z nas zadawała sobie pytanie, gdzie on się zaczyna i gdzie kończy. Pamiętam, że jako mały chłopak (kilkadziesiąt lat temu) zastanawiałem się nad tym, dlaczego kosmos jest tak wielki. W końcu doszedłem do wniosku, że właśnie taki musi być, by wszyscy ludzie wszystkich czasów mieli gdzie zamieszkać po zmartwychwstaniu, bo przecież na naszej poczciwej Ziemi nie byłoby dla nich miejsca. A zatem, według moich dziecinnych wyobrażeń, mielibyśmy jakby zaludnić istniejące planety.
Oczywiście, czas i zdobywana wiedza szybko zweryfikowały moje naiwne - choć na swój sposób i ówczesny mój wiek logiczne - spekulacje. Tajniki zaś wszechświata odkrywa przed nami właśnie astronomia, której początków należy szukać przed tysiącami lat w Chinach, Mezopotamii, Egipcie i Ameryce Łacińskiej.

Czym jest astronomia?

Słowo to wywodzi się z języka greckiego. Jest pochodną dwóch słów: „asteron” (gwiazda) oraz „nomos” (prawo). Można zatem powiedzieć, że gr. „astronomia” była nauką o prawach rządzących gwiazdami. Współcześnie często popularnie astronomię określa się jako naukę o ciałach niebieskich (np. planetach, planetoidach, gwiazdach, księżycach), ich ruchach, budowie, rozmiarach, pochodzeniu i rozwoju. Można powiedzieć, że jeden z jej działów - kosmologia zajmuje się wszechświatem jako całością.
Dzięki postępowi naukowo-technicznemu, który daje człowiekowi coraz lepsze instrumenty badawcze, astronomia dzisiaj jest jedną z najbardziej rozwijających się dziedzin wiedzy. Mało tego. Jej zgłębianie pozwala nam na poznawanie elementarnych i niezmiennych praw przyrody.
Astronomia stara się też udzielić odpowiedzi na wiele ważnych pytań zadawanych przez teraźniejszą generację homo sapiens (np. o istnienie życia poza Niebieską Planetą). Ponadto jest chyba jedyną dziedziną wiedzy, której zgłębianie jednocześnie może stanowić zajmującą rozrywkę. Zwyczajnych obserwacji astronomicznych bowiem można dokonywać nawet za pomocą lornetki czy nieskomplikowanej lunety. Przy okazji można się dowiedzieć wielu ciekawych rzeczy.

„Odkryj swój wszechświat”

Hasłem MRA2009 (www.astronomy2009.org) jest przytoczone powyżej zdanie. Obecny rok jest niezwykle ważny z powodu wielu rocznic i wydarzeń związanych z astronomią. W tym roku mija bowiem 400 lat od pierwszego zastosowania teleskopu do celów astronomicznych. Dokonał tego genialny Galileusz (1564-1642). Ponadto 90 lat temu zapoczątkowała swoje istnienie Międzynarodowa Unia Astronomiczna. 40 lat wstecz zaś po raz pierwszy człowiek lądował na Księżycu (amerykańska misja Apollo 11). Jakby tego jeszcze było mało, 22 lipca 2009 r. wypada najdłuższe zaćmienie Słońca w XXI wieku. Będzie ono trwało 6 minut i 39 sekund. Niestety, będzie można je oglądać w Indiach, Chinach i na Pacyfiku.
Aby faktycznie hasło MRA2009 znalazło swój szeroki społeczny oddźwięk, zostały powołane w ponad 140 krajach (oczywiście, również w Polsce - www.astronomia2009.pl/1) narodowe komitety organizacyjne. Na całym świecie trwają już zatem różnego rodzaju pokazy astronomiczne. Będzie też możliwość skorzystania m.in. z cyklu szkoleń dla nauczycieli czy wystaw najpiękniejszych zdjęć kosmosu. W tych i innych inicjatywach chodzi przede wszystkim o to, by we współczesnym człowieku rozbudzić zainteresowanie astronomią. Świadomość zaś istnienia bezmiernych przestrzeni kosmicznych i obecnej tam rzeczywistości na pewno pozytywnie wpłynie na ekologiczną troskę o naszą planetę.

Astronomia dla wierzących

21 grudnia zeszłego roku, podczas modlitwy Anioł Pański w Watykanie, Papież Benedykt XVI nawiązał w swoim wystąpieniu do MRA2009. Mówił o kosmicznym wymiarze tajemnicy zbawienia obecnej w osobie Jezusa z Nazaretu. Przypomniał też o funkcji astronomii w odmierzaniu „czasu modlitwy”. Wspomniana tajemnica zbawienia poza wymiarem historycznym posiada też wymiar kosmiczny: Chrystus jest słońcem łaski, która swoim światłem „przemienia i zapala oczekujący wszechświat”.
W podobnym duchu zwierzchnik Kościoła katolickiego wypowiedział się w trakcie Mszy św. sprawowanej w Bazylice Watykańskiej z okazji uroczystości Objawienia Pańskiego w tym roku. Benedykt XVI w homilii wskazał bowiem na centralne miejsce Chrystusa w kosmosie i całej historii.
Bez wątpienia uprawianie astronomii może prowadzić do pogłębienia naszej wiary i lepszego życia. Wiedział o tym już genialny Mikołaj Kopernik (1473-1543), który pisał: „Któż albowiem zagłębiając się w rzeczach, które w najlepszym porządku ułożone, widzi Boską mocą kierowane, przez pilne ich rozważanie i bliższe ich poznanie, nie zachęci się do cnoty i nie będzie podziwiał Stwórcy wszechświata, w którym się całe szczęście i wszelkie dobro zawiera?”. Czyż można coś więcej dodać do słów naszego rodaka? Niech one wystarczą za cały komentarz do MRA2009.

Kontakt: nauka@niedziela.pl