„Nie można się łudzić i trzeba pamiętać, że jak długo w kraju będzie trwał katolicyzm, rząd nie zdoła go sobie podporządkować” - Michaił N. Murawjow („wieszatiel”), generał-gubernator wileński (1863-65) w piśmie do cara Aleksandra II.
Zacytowana tu wypowiedź jest najbardziej dobitnym wyrazem przekonania, które sterowało walką władz sowieckich z Kościołem katolickim. Podkreśla to kierownik Katedry Socjologii Grup Etnicznych w KUL - ks. prof. Roman Dzwonkowski SAC w niezwykle interesującej książce pt. Z historii Kościoła katolickiego w ZSRS 1917-1991. Autor z właściwą sobie erudycją i kompetencją odsłania historyczną prawdę o prześladowaniach chrześcijan przez władze komunistyczne na terenach dawnego Związku Radzieckiego. Bez przesady można stwierdzić, że prezentowany tu tekst jest kopalnią wiedzy o walce totalitaryzmu z religią. Książka stanowi zapis ponad 80 pogadanek wygłaszanych przez ks. prof. R. Dzwonkowskiego w Radiu Watykańskim w latach 1999-2005.
Autor szczegółowo omawia misję duszpasterską prowadzoną przez kapłanów więziennych w łagrach. Ukazuje istniejący tam Kościół duchowy, wobec którego komunizm był bezsilny. Cytując różne źródła oraz dokumenty archiwalne, analizuje zmianę polityki władz ZSRS w związku z pontyfikatem Jana Pawła II, który traktowany był jako największe zagrożenie dla tego imperium. Zawartość tomu prowadzi do wniosku, że zasięg dokonanego zła wielokrotnie przekroczył osławione tradycją prześladowanie trzech pierwszych wieków istnienia Kościoła. W ten sposób wiek XX przechodzi do historii jako okres męczenników i czas najbardziej okrutnych represji wobec wyznawców Jezusa Chrystusa.
Historyczna wymowa prezentowanej tu książki ukazuje jej niezwykłą aktualność. Ks. Dzwonkowski precyzyjnie opisał stan posiadania Kościoła katolickiego w Rosji przed jego zniszczeniem. Proces odtwarzania katolickich diecezji i parafii zarówno na Ukrainie, Białorusi, w europejskiej części Rosji, jak i na Syberii nie jest żadną ekspansją katolicyzmu na nowe tereny ani też „kreacją paralelnych struktur”. Jest to jedynie odbudowa - i to częściowa - istniejących tam od wieków kościelnych placówek duszpasterskich sprawujących opiekę nad mieszkającymi tam od dawna katolikami.

Roman Dzwonkowski SAC, Z historii Kościoła katolickiego w ZSRS 1917-1991. Pogadanki w Radiu Watykańskim, Wydawnictwo APOSTOLICUM, ul. Wilcza 8, 05-091 Ząbki