Po łacinie lex retro non agit oznacza, że nowe przepisy prawa nie powinny być stosowane do zdarzeń z przeszłości.

Zasada ta chroni przed nagłą zmianą reguł gry, dając pewność, że działania oceniane są według przepisów obowiązujących w chwili ich zaistnienia. Pochodzi z prawa rzymskiego i określana jest również jako zasada nieretroaktywności

Prawo musi być przewidywalne i budzić zaufanie, a obywatel musi mieć pewność, że w danej sytuacji postępuje zgodnie lub niezgodnie z obowiązującym prawem. Ukarać wolno jedynie osobę, która popełniła przestępstwo albo wykroczenie w momencie, gdy stosowny przepis obowiązywał. Innymi słowy – nie można kogoś ścigać, skazać i karać dlatego, że ustawodawca nagle wprowadził przepis penalizujący czyny popełnione w przeszłości. Art. 42 ust. 1 Konstytucji z 1997 r. głosi: „Odpowiedzialności karnej podlega ten tylko, kto dopuścił się czynu zabronionego pod groźbą kary przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia”. Normę tę powtarza Kodeks karny (1997) w art. 1 par. 1.

Również jedną z naczelnych zasad prawa cywilnego jest zasada niedziałania prawa wstecz (lex retro non agit). Na podstawie art. 3 k.c. – „ustawa nie ma mocy wstecznej, chyba że to wynika z jej brzmienia lub celu”. Wskazuje się przy tym, że wyjątki od zasady niedziałania prawa wstecz są możliwe jedynie w tych przypadkach, gdy nowelizacja wprost przewiduje taki zapis, bądź też gdy powyższe jednoznacznie wynika z jej celu.

Zasada ta zwiększa zaufanie do państwa oraz prawa. Obywatel planujący inwestycję, opiera się na obecnych przepisach. Musi mieć pewność, że jego działania nie zostaną zakwestionowane przez późniejsze nowe regulacje. Prawo powinno gwarantować przewidywalność i stabilność. Fundamentalny charakter tej zasady jest niekwestionowany w systemie prawnym. Chroni ona prawa i obowiązki nabyte pod rządami wcześniejszych przepisów. Zapewnia to stabilność prawną.

W przedmiocie wyjątków, art. 4 par.1 Kodeksu karnego stanowi o zasadzie lex mitior retro agit. Jeśli w czasie orzekania obowiązuje nowa ustawa, stosuje się ją. Należy jednak stosować ustawę obowiązującą poprzednio, jeżeli jest względniejsza dla sprawcy. Na przykład obniżenie kary za konkretne przestępstwo skutkuje zastosowaniem łagodniejszej normy. Chroni to jednostkę przed surowszym prawem. To ważna gwarancja praworządności.

Ordynacja podatkowa nie zawiera przepisu, który wprost formułowałby zasadę „prawo nie działa wstecz”. Podatników ratuje natomiast ogólna zasada wynikająca z art. 31 ust. 2 ustawy zasadniczej. Mogą się oni także posiłkować art. 121 ordynacji, który nakazuje prowadzić postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych.