W głębi starożytnego Nazaretu, z dala od tłumów pielgrzymów, znajduje się miejsce owiane tajemnicą – hipotetyczny grób Józefa. Tutaj, pośród milczących kamieni, historia milczy równie zagadkowo jak sam św. Józef, którego postać pozostaje niedopowiedziana w Ewangeliach.

Biblijne niespodzianki

Tradycja przekazuje, że po ślubie Maryja przeprowadziła się do domu Józefa – miejsca, które różniło się od Groty Zwiastowania w Nazarecie. Wąskie uliczki i podziemne tunele, niegdyś tętniące życiem, dziś skrywają sekrety minionych epok, które badają cierpliwi archeolodzy, ciągle napotykając na biblijne niespodzianki. Dla starszych mieszkańców Nazaretu podziemne korytarze to wspomnienie dzieciństwa – były idealne do zabaw.

Jedno z najbardziej intrygujących miejsc znajduje się nieopodal Bazyliki Zwiastowania. Siostry z Nazaretu (francuskie zgromadzenie zakonne) pod koniec XIX wieku odkryły dziwne ruiny w piwnicy swojego klasztoru. Zaintrygowane zaczęły kopać, aż w końcu natrafiły na rozległy podziemny kompleks sklepionych sal, jaskiń i zapieczętowanych grobów. Wiele z nich pochodziło z I wieku, czyli z czasów Jezusa.

Siostry zawsze wierzyły, że jest to miejsce szczególne i związane ze Świętą Rodziną, choć do ich przekonania podchodzono bardzo sceptycznie.

Nadzwyczaj dobrze zachowany grobowiec miejscowi zaczęli utożsamiać z domniemanym miejscem spoczynku św. Józefa. W jego odkryciu pomógł intensywny, piękny zapach wydobywający się spod rumowisk – aromat olejków wcieranych w kamień długie wieki wcześniej. To znak, że to miejsce było czczone i skrywało prochy kogoś ważnego. Nazwano je Grobem Sprawiedliwego.

Ekscytujące odkrycie archeologiczne

Dopiero w 2006 r. znaleziska te stały się przedmiotem pięcioletnich badań prowadzonych przez Nazareth Archaeological Project pod kierunkiem Kena Darka z Uniwersytetu w Reading (Anglia). Gdy badacz, zaproszony przez Siostry z Nazaretu, rozpoczął badania, nie spodziewał się niczego niezwykłego. Dzisiaj określa to miejsce jako jedno z najbardziej ekscytujących odkryć archeologicznych XXI wieku.

Dark potwierdził, że obok grobowca zachował się tam dom mieszkalny z I wieku. Oba miejsca były obudowane późniejszymi kościołami z okresów wypraw krzyżowych oraz bizantyjskiego. W Ziemi Świętej chrześcijanie budowali zazwyczaj kościoły w miejscach związanych z życiem Jezusa i wydarzeniami ewangelicznymi. Stąd drugie przypuszczenie – że odkryty dom należał do Józefa. Jakby echo dawnych słów anioła, skierowanych do Józefa we śnie przebiegło przez te kamienie: „Nie bój się wziąć do siebie Maryi” (Mt 1, 20). Do siebie, czyli tutaj?

***

Dziś Grób Sprawiedliwego i pozostałości domu z I wieku pozostają niedostępne dla zwykłych turystów – wejście można jednak uzyskać po uprzednim umówieniu. Kamienie Nazaretu, choć milczą, zdają się opowiadać historię, której nie da się w pełni odczytać – opowieść o milczeniu, tajemnicy i życiu ukrytym Jezusa, Maryi i Józefa.