Ks. Paweł Gabara: Księże Arcybiskupie, w ostatnich tygodniach najczęściej wymienianym słowem jest wojna – wojna na Ukrainie. Kościół mocno się zaangażował w pomoc humanitarną. A co może i powinien zrobić od strony duchowej?

Abp Grzegorz Ryś: Pytanie o działanie duchowe jest pytaniem o działanie Ducha Świętego, ponieważ to On nas inspiruje. Nie ma wątpliwości, że kierujemy się zasadą miłości bliźniego, czyli zasadą braterstwa, i pomagamy uchodźcom wojennym w odnalezieniu się wśród nas. To jest inspiracja Boża. Ale wydaje mi się, że jest nią również to, w jaki sposób myślimy o pokoju. Od początku wojny towarzyszy mi myśl, że kiedy modlimy się o pokój, to modlimy się o cud, ponieważ pokój nie jest tylko brakiem wojny; polega nie tylko na tym, że ludzie przestają do siebie strzelać, lecz także na tym, że żyją między sobą w harmonii, jedności i we wzajemnej tolerancji. Kościół, nawołując do pokoju, tak go rozumie i ujmuje, tak czytamy w dokumentach Soboru Watykańskiego II.

Dzieci i młodzież pytają swoich katechetów, dlaczego Bóg pozwolił, by wybuchła wojna na Ukrainie. Czy rzeczywiście ta wojna jest wolą Boga?

Wolą Boga jest zbawić człowieka, ponieważ powołał go do życia z miłości. Ale dał mu też wolną wolę, która stanowi granicę działania wszechmocy Boga. Człowiek ma w sobie niebywałą skłonność do zrzucania winy i odpowiedzialności na Boga, jednakże On tej wojny nie chciał i nie jest ona Jego wolą. Tej wojny chcieli ludzie, a Bóg dziś cierpi w każdej osobie poranionej, uwięzionej, głodnej, która z Ukrainy musiała uciekać. Cierpi również – choć w to trudno uwierzyć – w tych, którzy są agresorami, ponieważ nie może wpłynąć na ich sumienie ani wybór.

Trwa synod powszechny poświęcony synodalności w Kościele. Jest Ksiądz Arcybiskup po pierwszym spotkaniu on-line z wiernymi. Jakie oczekiwania mają uczestnicy synodu wobec Kościoła?

Dzieje się to, na czym zależało papieżowi Franciszkowi, kiedy inicjował pierwszy etap prac synodalnych, mianowicie wierni, którym naprawdę zależy na Kościele, zaczęli się nawzajem słuchać. I czynią to w sposób odpowiedzialny, tzn. nie przeszkadzają sobie, nie spierają się z poglądami innych, nie forsują własnych przekonań, lecz dzielą się swoim doświadczeniem wiary i Kościoła. Spotkania synodalne stały się przestrzenią, w której słyszy się naprawdę szczere wypowiedzi uczestników. Choćby takie, w których ktoś wyraża wątpliwości lub brak wiary w to, że w Kościele coś się zmieni. Ktoś inny podkreśla, że ksiądz w jego parafii powiedział, iż świecki w kościele ma głos tylko przy konfesjonale. A przecież człowiek podczas spowiedzi mówi: „moja wina, moja wina”, i wyznaje swoje grzechy. Ludzie świeccy nie są źródłem problemów Kościoła, to trzeba zrozumieć, tak jak zrozumieć trzeba to, że świeccy chcą przez Kościół być wysłuchani.

Jakich działań zatem potrzebuje Kościół, by być jeszcze bliżej swoich wiernych?

Jest się bliżej, kiedy się słucha i kiedy wychodzi się na spotkanie. Gdy niweluje się dystans i szuka płaszczyzny porozumienia z drugim człowiekiem. By to zrealizować, potrzebna jest decyzja, ale – żebyśmy się dobrze zrozumieli – podkreślam, że nie chodzi tu o decyzję administracyjną. Ja nie nakażę księżom dekretem, by wychodzili do ludzi. Tu chodzi o zmianę mentalności, a z tym zawsze jest najtrudniej. W naszej diecezji powstało ponad 300 zespołów synodalnych. W całości dobrze to wygląda, ale nie łudźmy się: w jednej parafii powstało ich kilka, a w innej – żaden. Dlaczego tak się stało, trzeba by zapytać księży. Mam wrażenie, że my, duchowni, nadal boimy się coś stracić, więc konserwujemy i zabezpieczamy to, co jest, i zachowujemy się tak, jak ów człowiek z przypowieści o talentach. Zawijamy talent w chustkę i zakopujemy go w ziemi zamiast pomnażać dobro, czyli ewangelizować.

Kardynał Raniero Cantalamessa, kapucyn, mówił, że w dziejach Kościoła można zobaczyć różne fale ewangelizacji. Pierwsza z nich jest związana z działalnością Apostołów, druga – biskupów o wielkim autorytecie, następna – z działalnością mnichów: św. Patryka czy św. Wojciecha, kolejna – z działalnością św. Franciszka i św. Dominika. Kiedy dojdziemy do naszych czasów, zobaczymy, że dziś Duch Święty bardzo mocno budzi ludzi świeckich do działania w Kościele, wyposażając ich w niezliczone charyzmaty. Dlatego ważne jest, by nie zderzyli się oni z oporem duchownych, lecz spotkali się z ich otwartością na współpracę.

Myślę, że w Polsce, a już na pewno w łódzkim Kościele, nikt nie ma wątpliwości, że abp. Grzegorzowi Rysiowi zależy na ewangelizacji, stąd m.in. spotkania z młodzieżą w ramach tzw. Areny Młodych. Wiemy, że w tym roku Arena również się odbędzie. Jakie będzie główne przesłanie tego spotkania?

Arena Młodych jest owocem rozeznania osób odpowiedzialnych za jej przygotowanie, a program jest tworzony wokół słowa Bożego. W tym roku będzie to przypowieść o synu marnotrawnym, ponieważ ta Ewangelia mówi o relacjach młodszego syna do ojca, ojca do starszego syna i relacji braci między sobą. Rozeznaliśmy, że 2 lata pandemii doprowadziły do tego, iż relacje między ludźmi są w stanie wielkiego kryzysu. Wielu z nas, w tym młodych, nie potrafi unieść ciężarów relacji. Stosunkowo niedawno usłyszałem, że w Łodzi przybyło dzieci w domach dziecka i w rodzinach zastępczych. Chcemy wyjść do tych młodych ze słowem Bożym, powiedzieć im, że Jezus jest blisko nich i że przychodzi im z pomocą.

Abp Grzegorz Ryś historyk Kościoła, w latach 2011-17 biskup pomocniczy w archidiecezji krakowskiej, od 2017 r. arcybiskup metropolita łódzki