Czy darowizna od członka rodziny, który na stałe mieszka za granicą, podlega opodatkowaniu w Polsce?

Odpowiedź eksperta

Ustawa o podatku od spadków i darowizn nie zawiera regulacji dotyczących wysokości polskiego podatku w przypadku, gdy otrzymane z zagranicy przedmioty zostały już opodatkowane w innym państwie. Zasadniczo brak jest też umów międzynarodowych, które pozwalałyby na uniknięcie podwójnego opodatkowania spadków i darowizn.

Powszechną praktyką jest dokonywanie darowizn, coraz częściej jednak członkowie naszych rodzin mieszkają poza granicami kraju.

Art. 5 ustawy o podatku od spadków i darowizn stanowi, że obowiązek podatkowy ciąży na nabywcy własności rzeczy i praw majątkowych. Oznacza to, że przy umowie darowizny podmiotem zobowiązanym do ewentualnego rozliczenia podatku jest osoba obdarowana, a nie darczyńca. Art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy natomiast mówi, że obowiązek podatkowy przy darowiźnie powstaje z chwilą złożenia przez darczyńcę oświadczenia w formie aktu notarialnego, a w razie zawarcia umowy bez zachowania przewidzianej formy – z chwilą spełnienia przyrzeczonego świadczenia.

Podstawową zasadą jest, że polskiemu podatkowi od spadków i darowizn podlega nabycie przez osoby fizyczne tytułem spadku lub darowizny rzeczy znajdujących się w Polsce lub praw majątkowych wykonywanych na terytorium Polski. Ustawodawca przewiduje także opodatkowanie w Polsce spadków lub darowizn pochodzących z zagranicy. Warunkiem jest tu jednak, aby w chwili otwarcia spadku (czyli śmierci spadkodawcy) lub zawarcia umowy darowizny nabywca był obywatelem polskim lub miał miejsce stałego pobytu na terytorium Polski.

W konsekwencji darowizna dokonana z terytorium RP nie podlega opodatkowaniu wyłącznie wtedy, gdy żadna ze stron umowy w chwili jej dokonania nie była obywatelem Polskim ani też nie miała miejsca stałego pobytu na terenie RP. Jeżeli warunki wykluczające nie są spełnione, należy liczyć się z powstaniem obowiązku podatkowego w zakresie otrzymanej darowizny.

Skoro polska ustawa o podatku od spadków i darowizn nie odnosi się do tematu odliczenia zagranicznego podatku, środkiem zaradczym mogą być zawarte przez Polskę umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania. Takie umowy, ratyfikowane za zgodą wyrażoną w ustawie, są źródłem powszechnie obowiązującego prawa. Co więcej, mają one pierwszeństwo przed ustawą, jeśli ustawy tej nie da się pogodzić z umową. Inaczej rzecz ujmując – mimo że sama ustawa o podatku od spadków i darowizn nie wskazuje na dopuszczalność odliczenia podatku zapłaconego za granicą, to organy podatkowe byłyby zobowiązane do takiego odliczenia w postępowaniu wymiarowym, gdyby wynikało to z ratyfikowanej przez Polskę umowy międzynarodowej.

Niestety, zawarte przez Polskę umowy w sprawie unikania podwójnego opodatkowania dotyczą jedynie podatku dochodowego od osób fizycznych oraz podatku dochodowego od osób prawnych.

Przewidziane więc w umowach metody unikania podwójnego opodatkowania nie mogą mieć zastosowania do podatku od spadków i darowizn.

W przedmiocie omawianego tematu Polska zawarła jedynie trzy umowy międzynarodowe, które pozwalają na jednokrotne opodatkowanie spadku nabytego z zagranicy. Choć wszystkie one pochodzą jeszcze sprzed II wojny światowej, nadal obowiązują. Chodzi tu o umowę z Republiką Czeskosłowacką (z 1925 r.), z Republiką Austriacką (z 1926 r.) i z Królestwem Węgierskiem (z 1928 r.). Tytuły tych umów wprost wskazują, że ich przedmiotem jest zapobieżenie podwójnemu opodatkowaniu spadków. Niestety, nie dotyczą one uzyskanych na podstawie umowy darowizn.