Tymczasem dla ogromnej rzeszy młodych ludzi z początku lat 80. wprowadzenie stanu wojennego stało się wydarzeniem pokoleniowym. Było to pierwsze poważne doświadczenie próby wierności określonym wartościom, które przyniosła zbudowana na fundamencie ideałów chrześcijańskich i wolnościowych Solidarność. To był wybór niosący w warunkach skrajnego zamordyzmu często nieodwracalne skutki. To była walka Dawida z Goliatem, tym bardziej dramatyczna, że w stanie wojennym jedyną bronią, której młodzi mogli użyć, była ich odwaga i męstwo.

Jedną z pierwszych ofiar stanu wojennego był dwudziestojednoletni Jan Stawisiński, członek Solidarności w kopalni „Wujek”, który na początku grudnia planował w ramach swojego urlopu udać się do rodzinnego Koszalina, gdzie mieszkała jego matka. Gdy wprowadzono stan wojenny, zadzwonił do niej i powiedział, że nie przyjedzie, „bo coś się dzieje” oraz, że odwiedzi ją dopiero wtedy, „jak się to wszystko skończy”. W tym czasie władza brutalnie łamała na Śląsku strajki protestacyjne w kolejnych kopalniach – w kopalni „Manifest Lipcowy” użyto nawet broni. Janek, choć był na zwolnieniu lekarskim, przyszedł na strajk protestacyjny w kopalni „Wujek”, bo jak relacjonowała jego matka – powiedział, że „są tam wszyscy koledzy, więc on nie może zostać w domu i leżeć w łóżku. Wziął kanapki, poszedł na noc do pracy i już z kopalni nie wrócił”. Został postrzelony. Matka dowiedziała się o wydarzeniach, które miały miejsce w „Wujku”, z Radia Wolna Europa. Mimo zakazu swobodnego poruszania się, pojechała ona do jedynego syna, który przez 40 kolejnych dni konał w szpitalu w Katowicach. Zmarł 25 stycznia 1982 r. – w dniu, w którym Sejm zebrał się po to, by zalegalizować bezprawie narzucone 13 grudnia. Cztery dni później Janek został pochowany w Koszalinie. Pogrzeb odbył się pod nadzorem miejscowego SB. Jeden z esbeków napisał, że w pogrzebie wzięło udział 170 osób. W mowie pogrzebowej, zastraszany wcześniej przez SB, ks. Rajmund Marszałkowski powiedział: „Bóg upomni się o to życie, bo ta krew woła o pomstę do nieba”. Nazwał tę zbrodnię „kainową”. Grób Janka stał się miejscem łączącym koszalińskie podziemie solidarnościowe. Jego matka przez kolejne lata czekała daremnie na sprawiedliwość, żyła w zapomnieniu, także po 1989 r.

Na pytanie, po co Janek poszedł w tym dniu do kopalni, odpowiedziała: „Poszedł tam po to, żebyś miał lepiej, żebyś żył godnie, jak Polak, w tym kraju”.

Większość z ponad stu ofiar stanu wojennego była bardzo młoda, a najmłodszą jego ofiarą był siedemnastoletni licealista z Warszawy – Emil Barchański, który na początku lutego 1982 r., wraz z kolegami, oblał farbą i benzyną znienawidzony przez mieszkańców stolicy pomnik kata bolszewickiej rewolucji Feliksa Dzierżyńskiego – symbol komunistycznego terroru. Najpierw został on aresztowany i poddany brutalnemu śledztwu, a potem stanął przed sądem. Po kilku miesiącach ciało chłopca wyłowiono z Wisły.

Kościół schronieniem

Od pierwszych dni stanu wojennego Jan Paweł II nie ustawał w wysiłkach, by w ludziach nie zgasła nadzieja. Krzepił i umacniał nas m.in. w czasie pielgrzymki do ojczyzny w 1983 r. Kościół był wtedy największym moralnym i materialnym wsparciem dla rodzin internowanych oraz prześladowanych. Trudno sobie wyobrazić opór na dłuższą metę bez wsparcia, które ludziom Solidarności okazywali ks. Jerzy Popiełuszko i tysiące innych duszpasterzy. Przykładem może być o. Honoriusz Kowalczyk, duszpasterz akademicki w kościele Ojców Dominikanów w Poznaniu. Jako aktywny społecznie duszpasterz został objęty rozpracowaniem operacyjnym – został poddany nachalnej obserwacji oraz zastraszaniu. 17 kwietnia 1983 r. został ciężko ranny w wypadku samochodowym, a po 3 tygodniach zmarł. Miał 48 lat. Warto przypomnieć również postać ks. Sylwestra Zycha, który za otoczenie opieką grupy młodych ludzi został skazany na kilka lat więzienia, a latem 1989 r. zamordowany.

Goebbels stanu wojennego

Przemoc miała swoją skrajnie cyniczną twarz w osobie rzecznika rządu Jerzego Urbana. Brutalnie atakował on aresztowanych działaczy opozycji i zrobił wiele, by nie doszło do ustalenia prawdy o okolicznościach zbrodni dokonanej na maturzyście Grzegorzu Przemyku, który został zakatowany przez milicjantów na komisariacie w maju 1983 r. W liście wysłanym wtedy do gen. Wojciecha Jaruzelskiego przestrzegał, by zabity nie stał się „męczennikiem”. Uważał, że należy przykryć tę zbrodnię publikacją taśmy kompromitującej Lecha Wałęsę. Miała ona wywołać skandal i „odwrócić uwagę od śmierci” tego maturzysty. Urban był także głównym motorem kampanii nienawiści przeciwko ks. Jerzemu, kilka miesięcy przed jego śmiercią.

W latach 90., wykorzystując wolność, przeciwko której wcześniej tak zajadle walczył, Urban założył pismo NIE, w którym rynsztokowym językiem atakował Kościół. Do dziś nie ukrywa, że „nie znosi” Jana Pawła II, nigdy nie krył się też z pogardą dla narodu polskiego, o którym mawiał, że jest „narodem idiotów”, „łatwowiernym ludem katolickim”.

Urban zamiast Jana Pawła II?

Dziś, po prawie 40 latach, wielu młodych profanuje pomniki i kościoły, a nawet próbuje podważyć autorytet Jana Pawła II. Bolesnym paradoksem obecnej sytuacji jest fakt, że osoba identyfikowana jednoznacznie ze stanem wojennym, jest dziś kreowana przez kręgi liberalno-lewicowe na autorytet. Co więcej, spora część zbuntowanej młodzieży, która nie zna najnowszej historii, przychodzi na spotkania z nim i ogląda w internecie jego szydercze oraz pełne pogardy filmiki, widząc w ich autorze kogoś, kto mówi ich językiem i ma takich samych wrogów, co oni. Sam Urban mówi z dumą, że jest „pieszczochem” współczesnej młodzieży.

Starsze pokolenie przeciera oczy ze zdumienia. Jesteśmy policzkowani rękami naszych dzieci, młodych, zmanipulowanych i zagubionych ludzi, którzy wywracają do góry nogami ideały ich rówieśników z lat 80. Dziś młodzi uznali, że walka o prawo do zabijania nienarodzonych to walka o prawa człowieka, a wulgaryzmy i profanowanie kościołów to jedynie przejaw gniewu w walce o wolność.