Łukasz Krzysztofka

O. dr Andrzej Baran, kapucyn

Łukasz Krzysztofka: Jak św. Franciszek rozumiał człowieka?

O. Andrzej Baran: Widział go w biblijnym zwierciadle. Człowiek to istota stworzona, która nosi w sobie obraz Boga i podobieństwo do Jezusa. Dostrzegał jego godność i powołanie. Widział jego dramat związany z grzechem pierworodnym i jego następstwami. Pomimo grzeszności, wad i słabości człowiek ma szansę powrotu do pierwotnej wielkości. Dokonuje się on poprzez pokutę i nawrócenie. Asyski święty przestrzega nas: „Biada tym, którzy umierają bez pokuty”.

Pokuta św. Franciszka była procesem, który rozpoczął się w pewnym momencie jego życia. Co było cechą szczególną nawrócenia św. Franciszka?

Nawrócenie Biedaczyny było rzeczywiście procesem. Momentem zwrotnym było spotkanie, pocałunek i służba trędowatym. Świadczenie miłosierdzia to znak nawróconego serca. Stopniowo zaczął odkrywać godność biednego człowieka. Rozpoznał w nim ubogiego Chrystusa. Drugim znakiem było podjęcie określonej misji w Kościele. Usłyszał słowa Ukrzyżowanym w San Damiano: „Franciszku, idź i odbuduj mój Kościół”. Dzieło to jest szczególnie aktualne dzisiaj. Odnowę Kościoła rozpoczął od własnego serca.

Jakie są inne, mało znane dziś znamiona duchowości św. Franciszka?

Jest ich wiele. Wspomnę tylko, że Seraficki święty to człowiek nowy – „homo novus”, czyli człowiek ewangeliczny, podobny do Wcielonego Syna Bożego – „alter Christus”. Warto wskazać na postawę „minoritas”, czyli małości. Zakon, który założył, jest Zakonem Braci Mniejszych. Wydaje się, że pewnym nadużyciem jest stosowanie nazwy własnej zakonu – „bracia mniejsi” do świata zwierząt. Bracia mniejsi to powołani przez Boga konkretni ludzie, którzy przyjęli formę radosnego ewangelicznego życia w małości.

O św. Franciszku mówi się też, że jest człowiekiem powrotu do Ewangelii.

Asyski święty i jego naśladowcy żyją Ewangelią. To jest podstawową normą i regułą życia. Pierwsza, niezatwierdzona Reguła to całe passusy wyjęte z Dobrej Nowiny. Ewangelia to księga Kościoła, stąd Franciszek, to człowiek rozmiłowany w Kościele, posłuszny Kościołowi i jego hierarchii. Szczególnym szacunkiem darzył kapłanów – szafarzy Eucharystii. Mocno trzeba podkreślić aspekt posłuszeństwa w jego życiu.

Jak mamy realizować wskazania św. Franciszka w życiu codziennym?

Centrum naszego życia winien być Jezus Chrystus i Jego Ewangelia – norma życia w Kościele. Biedaczyna usilnie zachęca nas do ukochania modlitwy. Sam „nie tyle modlił się, co stał się modlitwą”. Cenił sobie post. Na Alwerni podczas praktykowania postu i modlitwy został naznaczony stygmatami – znakami upodobnienia do Ukrzyżowanego. Krzyż Chrystusa nosił w swoim ciele. Seraficki ojciec prosi, abyśmy z własnego serca wykorzenili demona przemocy, stali się ludźmi pokoju i pojednania. Pociąga nas do ukochania Eucharystii.

Papież Franciszek w encyklice Laudato si pisze o kryzysie ekologicznym i wzywa do nawrócenia. Jak rozumieć nawrócenie ekologiczne?

W odniesieniu do świętego z Asyżu trzeba skończyć z mitami, które wynikają z nieznajomości „Wczesnych Źródeł Franciszkańskich”. Szczególnie niebezpieczne są wizje Biedaczyny jako „kontestatora” w Kościele, prymatu „zwierzęcego braterstwa” i zeświecczonego „ekologizmu”, bez odniesienia do błogosławieństwa czystości serca i harmonii w relacjach międzyludzkich.

Nawrócenie ekologiczne to jeden z owoców nawrócenia ewangelicznego i pastoralnego?

Tak, ich znakiem winna być czystość, rozumiana przez świętego jako wyzbycie się niepotrzebnych rzeczy nagromadzonych w sercu przez chciwość. Nadmiar rzeczy eksmituje z serca Trójjedynego Boga. Hagiografowie ukazują Franciszka jako człowieka, który powrócił do raju. Raj to proroctwo dla człowieka żyjącego w uporządkowanych relacjach: do Boga Stwórcy, braci i sióstr żyjących we wzajemnej miłości oraz świata innych istot stworzonych. Uporządkowanie to zachowanie ustanowionej hierarchii. Mówiąc o ekologii franciszkańskiej, trzeba zawsze sięgnąć do początków stworzenia, czyli biblijnego raju.

Jaki powinien być nasz stosunek do zwierząt?

Powinien być oparty o szeroko rozumiany szacunek i humanitarne traktowanie. Odniesienie do zwierząt wiele mówi o naszym człowieczeństwie. Szacunek nie oznacza jednak infantylnego ubóstwiania. Brak biblijnej miary łatwo może sprowadzić chrześcijanina do poziomu wyznawcy prymitywnych religii pierwotnych. Ocena dokonuje się w oparciu o wiarę w Boga Stwórcy i Zbawcy. Całe bowiem stworzenie oczekuje zbawienia. Człowiek nie może się utożsamiać ze zwierzęciem i zwierzę nie może być utożsamiane z człowiekiem. Jest odwieczna różnica i hierarchia w stworzeniu. Człowiek jest jej ukoronowaniem.

Św. Franciszka określa się jako świętego serafickiego. Skąd ta nazwa?

Nazwa wzięta jest z hierarchii anielskiej. Serafini to aniołowie gorącej miłości. Hagiografowie są przekonani, że Patriarcha zajął miejsce upadłego Serafina. W wizji stygmatyzacji bierze udział Serafin o sześciu skrzydłach. Seraficki Franciszek to święty gorącej miłości do Boga i człowieka. Podobne cechy posiada duch franciszkański. Stąd jakże aktualne jest jego przesłanie: Miłość dalej nie jest kochana. Kochajmy miłość i zaczynajmy od nowa.

Czym jest ekonomia franciszkańska?

Istotą ekonomii franciszkańskiej nie jest gromadzenie środków, ale dzielenie i puszczanie pieniędzy w ruch. Krążąc, łatwiej docierają do potrzebujących. Owa ekonomia powiązana jest z ekonomią zbawienia. Środki zdobywamy pracą, która jest łaską daną przez Pana. Uruchomienie modelu ekonomii franciszkańskiej ustrzeże świat przed kolejnymi kryzysami i znacząco obniży poziom ubóstwa.

O. dr Andrzej Baran, kapucyn Autor kilkunastu książek i kilkudziesięciu artykułów naukowych z teologii duchowości, prowadził około 70 serii rekolekcji zakonnych, wykładowca teologii duchowości na UKSW