Festiwal swoim honorowym patronatem objął Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Andrzej Duda, a komitet honorowy stanowili: minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego prof. dr hab. Piotr Gliński, przewodniczący Konferencji Episkopatu Polski abp Stanisław Gądecki, metropolita częstochowski abp Wacław Depo oraz przeor Jasnej Góry o. Marian Waligóra. Tegoroczna edycja festiwalu gościła w: Bydgoszczy, Częstochowie, Kłomnicach, Nowej Brzeźnicy, Radomsku, Toruniu oraz Brauweiler k. Kolonii w Niemczech.

Inauguracja z 300-leciem w tle

Miejscem nierozerwalnie związanym z festiwalem „Gaude Mater” jest klasztor jasnogórski. Podczas kolejnych edycji w programie znajduje swoje miejsce prezentacja muzyki ze zbiorów jasnogórskich, na Jasnej Górze każdego roku mają miejsce zarówno inauguracja liturgiczna, koncertowa, jak i finał festiwalu. Nie inaczej było w tym roku.

Uroczystej Mszy św. inauguracyjnej, odprawionej w Bazylice Jasnogórskiej, przewodniczył o. Nikodem Kilnar, krajowy duszpasterz muzyków kościelnych, a oprawę muzyczną Liturgii przygotowała goszcząca na festiwalu już po raz czwarty Schola Gregoriana Cardinalis Stephani Wyszyński pod dyrekcją Michała Sławeckiego, która bierze udział w projekcie nagrywania jasnogórskich jednogłosowych zbiorów muzycznych edytowanych w serii „Musica Claromontana”.

W słowach powitania ks. prof. Kazimierz Szymonik, muzykolog i dyrygent, członek Rady Artystyczno-Programowej festiwalu, wskazał, że wielu światowych artystów zgadzało się na udział w nim, bo chcieli być na Jasnej Górze. W homilii natomiast podkreślił, że festiwal „od 27 lat realizuje najwyższy wymiar kultury w muzyce sakralnej, bo kultura poszukuje w swoich dziełach najwyższego wymiaru piękna, a najwyższe piękno jest przymiotem Boga”.

Potwierdzeniem tych słów był z pewnością koncert inauguracyjny z okazji jubileuszu 300-lecia koronacji Cudownego Obrazu Matki Bożej Częstochowskiej, podczas którego w Bazylice Jasnogórskiej zabrzmiała muzyka twórców barokowych: A. Corellego, G. F. Haendla, A. Vivaldiego i N. Porpory. A wszystko w mistrzowskim wykonaniu włoskich artystów: Venice Baroque Orchestra – jednego z najznakomitszych europejskich zespołów specjalizujących się w grze na dawnych instrumentach oraz Rominy Basso – mezzosopranistki.

Zanim rozbrzmiała muzyka, oficjalnego otwarcia festiwalu dokonał abp Stanisław Gądecki.

Festiwalowe promieniowanie

Festiwal „Gaude Mater” – mający swe korzenie i serce w Częstochowie – od kilku lat za sprawą zmiany formuły promieniuje swą świetnością na wiele miejsc w Polsce, także na te, których mieszkańcy nie mają okazji na co dzień obcować z kulturą wysoką. I tak melomani w Kłomnicach mogli wysłuchać doskonałego koncertu wokalnego „Laudate Dominum” w wykonaniu Aliny Adamskiej-Raitarovskyi (sopran) i Małgorzaty Łyczakowskiej (pozytyw), w którego repertuarze znalazły się utwory: W. A. Mozarta, G. F. Haendla, J. Pachelbela, J. Haydna i J. S. Bacha. Do mieszkańców Nowej Brzeźnicy zawędrował koncert muzyki górami natchnionej – „Podhalańskie nuty”, podczas którego wysłuchać można było muzyki Karola Szymanowskiego i poezji Jana Kasprowicza w wykonaniu m.in. Jana Karpiela-Bułecki, Świętojańskiej Kapeli Klimatycznej i Tatrzańskiej Orkiestry Klimatycznej. W Radomsku powtórzone zostały dwa koncerty zaprezentowane wcześniej w Częstochowie: „Z tradycji perskiej” oraz „Requiem ludowe”.

Ekumenia i dialog w praktyce

Od początku istnienia festiwalu przyświecają mu dwa cele: promocja polskiej muzyki sakralnej – zarówno współczesnej, jak i dawnej – oraz dialog chrześcijaństwa, judaizmu i islamu. W tym roku w festiwal wpisał się także nurt ekumeniczny – koncertami z okazji 500-lecia reformacji zaprezentowanymi w Częstochowie i Bydgoszczy. Wyjątkowy koncert w Częstochowie, zatytułowany „Solus Christus”, miał miejsce w kościele ewangelicko-augsburskim pw. Wniebowstąpienia Pańskiego z udziałem Orkiestry i Chóru Zespołu Pieśni i Tańca „Śląsk” pod dyrekcją Jeana-Claude’a Hauptmanna. „Solus Christus” to sakralny projekt muzyczny, który powstał na jubileusz 500-lecia reformacji, a na jego program składają się m.in. dzieła J. S. Bacha, W. A. Mozarta, G. F. Haendla i C. Franca, kompozycje Stanisława Hadyny – założyciela i patrona zespołu „Śląsk” oraz opracowania muzyczne utworów sakralnych Jeana-Claude’a Hauptmanna, wśród których znajdują się utwory Marcina Lutra.

Ukłonem w stronę kultury islamu był koncert „Z tradycji perskiej”, który odbył się w kościele pw. św. Jakuba Apostoła w Częstochowie, w Radomsku oraz na Dworze Artusa w Toruniu. Irańscy artyści – Maryam Akhondy i zespół wokalny Banu z towarzyszeniem tradycyjnych instrumentów perkusyjnych i dętych wykonali perskie pieśni, zarówno religijne, jak i tradycyjne, zabierając słuchaczy w podróż odkrywającą różne regiony Iranu.

Sakralna różnorodność festiwalu

Jedną z prezentacji głównego motywu tegorocznego festiwalu, czyli formy mszy, była „Missa ex tempore” Marcela Pérèsa, francuskiego kontratenora i kompozytora, nawiązująca do kunsztownych mszy J. Ockeghema, wykonana w kościele seminaryjnym pw. Jezusa Chrystusa Najwyższego i Wiecznego Kapłana w Częstochowie. Dzieło wykonali: Marcel Pérès oraz Zespół Śpiewaków Miasta Katowice „Camerata Silesia” pod dyrekcją Anny Szostak.

Koncert połączony został z wręczeniem nagród w kategorii chóralnej 13. Międzynarodowego Konkursu Kompozytorskiego „Musica Sacra Nova” 2017. Zostały podczas niego wykonane kompozycje laureatów konkursu: „Misericordias Domini” Katarzyny Danel (Polska) – I nagroda, „O Emmanuel” Andreja Makora (Słowenia) – II nagroda oraz „Cum enim quietum silentium contineret omnia” Janusza Krzysztofa Korczaka (Polska) – III nagroda.

Podczas koncertu uhonorowana została także dyrektor festiwalu Małgorzata Zuzanna Nowak, która z rąk abp. Wacława Depo otrzymała statuetkę „Marka Częstochowskie – lubię to!”.

Inspirowane polską ludową muzyką żałobną było zaprezentowane w tym samym kościele seminaryjnym „Requiem ludowe” w wykonaniu zespołu Kwadrofonik i śpiewaka, instrumentalisty, poety, autora piosenek i kompozytora Adama Struga. „Requiem ludowego” powinien posłuchać każdy – przekonywano w programie festiwalu. Słuchacze koncertu przekonali się, z jaką prostotą można opowiedzieć o odchodzeniu.

Muzyka polskich mistrzów

Pewnym zaskoczeniem mógł być dla melomanów koncert „Chopin – sacrum-profanum”, podczas którego zabrzmiały I Koncert fortepianowy e-moll op. 11 i II Koncert fortepianowy f-moll op. 21 Fryderyka Chopina. Dzieła wykonywane zwykle w salach koncertowych zabrzmiały tym razem w Bazylice Jasnogórskiej. Przed koncertem Małgorzata Nowak zdradziła, że od wielu już lat jej marzeniem było, aby niezwykle duchowa i głęboka muzyka Chopina zabrzmiała na festiwalu, w murach Jasnej Góry. – Sfera sacrum zaczyna się tam, gdzie jest serce. A muzyka Fryderyka Chopina sercem była pisana, bo Chopin dotyka najbardziej wrażliwych strun ludzkiego serca otwartego na miłość, prawdę i piękno – powiedziała dyrektor festiwalu. Muzyka wybitnego polskiego kompozytora zabrzmiała w jasnogórskich murach w prawdziwie mistrzowskim wykonaniu polskich artystów: pianistów Piotra Palecznego i Konrada Skolarskiego oraz Orkiestry Kameralnej Polskiego Radia „Amadeus” pod dyrekcją Agnieszki Duczmal i Anny Duczmal-Mróz.

Bazylika Jasnogórska była również miejscem koncertu finałowego, poświęconego Feliksowi Nowowiejskiemu w 140. rocznicę urodzin kompozytora, w którym wystąpiły Orkiestra Symfoniczna i Chór Filharmonii Częstochowskiej im. Bronisława Hubermana pod dyrekcją Piotra Sułkowskiego. W koncercie zaprezentowane zostały dwa utwory Feliksa Nowowiejskiego: uwertura „Swaty polskie” na orkiestrę symfoniczną oraz „Missa pro pace” na chór mieszany, organy i orkiestrę op. 49 nr 3, za którą m.in. kompozytor otrzymał w 1935 r. od Piusa XI tytuł papieskiego szambelana.

Przed rozpoczęciem koncertu odbyła się ceremonia wręczenia stypendium im. Krzysztofa Pośpiecha. Tegorocznym stypendystą został Cyprian Baszyński, trębacz jezzowy.

Przekraczanie granic

XXVII Międzynarodowemu Festiwalowi Muzyki Sakralnej „Gaude Mater” towarzyszyły wystawa fotografii Grupy Twórczej „Motycz” – „Zbaw i ochraniaj” (OPK „Gaude Mater” w Częstochowie) oraz 13. Międzynarodowy Konkurs Kompozytorski „Musica Sacra Nova” 2017, który wyłonił po trzech laureatów w dwu kategoriach – chóralnej i organowej. W kategorii chóralnej Nagrodę Specjalną Metropolity Kolońskiego kard. Rainera Marii Woelkiego otrzymała Irina Rebhuna (Łotwa) za utwór „Libera me, Domine”. W kategorii organowej I nagrody nie przyznano. II nagrodę otrzymał Michał Schaefer (Polska) za utwór „...Et verbum caro factum est... And He dwells among us...”. III – Katarzyna Danel (Polska) za utwór „Anastasis”. Pani Katarzyna otrzymała również Nagrodę Specjalną Konsula Generalnego Rzeczypospolitej Polskiej w Kolonii dla najlepszego polskiego kompozytora. Wręczenie nagród w kategorii organowej konkursu odbędzie się 13 maja br. w kościele pw. św. Mikołaja w opactwie benedyktyńskim w Brauweiler w Niemczech.

Organizatorem festiwalu po raz piąty było Stowarzyszenie Przyjaciół Gaude Mater, a współorganizatorami: Kuria Metropolitalna w Częstochowie, Klasztor Ojców Paulinów na Jasnej Górze, Instytut „Musica Sacra” w Warszawie, Filharmonia Częstochowska im. Bronisława Hubermana , Ośrodek Promocji Kultury „Gaude Mater” w Częstochowie, Centrum Kultury „Dwór Artusa” w Toruniu, Fundacja Przetwórnia Sztuki w Krasicach, Miejski Dom Kultury w Radomsku, Gminny Ośrodek Kultury w Kłomnicach, Parafia św. Jana Chrzciciela w Nowej Brzeźnicy oraz Freundeskreis Abtei Brauweiler.