W Lisewie położonym pomiędzy Chełmnem a Wąbrzeźnem jak w soczewce skupiły się dzieje ziemi chełmińskiej. W XV wieku szlachta gospodarująca na pszenicznych glebach „najprzód się w związek antykrzyżacki t.z. jaszczurczy zespoliła; w L [isewie] odbywała zwykle swoje zgromadzenia” („Słownik geograficzny Królestwa Polskiego…”, t. 5, 1884 r.). W czasie zaborów ochotnicy z Lisewa wspierali rodaków walczących w powstaniach. Od lat 70. trwała tu praca organiczna, a w 1906 i 1907 r. – strajk szkolny w obronie języka polskiego. Tutaj ponad 70 (!) lat był proboszczem ks. Stanisław Machorski, wielki patriota i społecznik. Godny następca tego kapłana ks. Augustyn Łebiński zginął wraz z wikarym ks. Edmundem Klebbą męczeńską śmiercią jesienią 1939 r.

Ważną rolę odegrał ród Kostków, który diecezji dał dwóch biskupów, a Rzeczypospolitej m.in. senatorów i wojewodów. W latach 1555 – 1649 Kostkowie byli starostami na zamku w niedalekim Lipienku. Stanisław, wojewoda chełmiński, przyjaciel kard. Hozjusza, w poł. XVI wieku ufundował dla kościoła niezwykłą w swej konstrukcji 16-boczną wieżę, z której do dziś zaprasza na modlitwę dzwon ufundowany w 1560 r. przez Jana, kasztelana gdańskiego. Wojewoda Stanisław od 1555 r. oczekuje zmartwychwstania w krypcie kościoła, o czym przypomina marmurowe epitafium. Rodzina Kostków prawdopodobnie przyczyniła się do umieszczenia tu wizerunku Matki Bożej Śnieżnej wzorowanym na obrazie, przed którym Stanisław, chluba rodu, późniejszy święty patron Polski i m.in. diecezji chełmińskiej, 5 sierpnia 1568 r., w dniu odpustu Matki Bożej Śnieżnej, złożył w rzymskiej Bazylice Santa Maria Maggiore wyznanie wiary w Boże macierzyństwo Maryi.

Z dziejów sanktuarium

W tym samym roku Pius V upowszechnił kult Matki Bożej Śnieżnej i w kościołach zaczęły się pojawiać obrazy wzorowane na Jej wizerunku. Jeden został umieszczony w poł. XVII wieku w Lisewie, w prawym bocznym ołtarzu pochodzącej z końca XIII wieku gotyckiej świątyni pw. Podwyższenia Krzyża Świętego. Przed obrazem w ciągu stuleci licznie gromadzili się na modlitwie czciciele Maryi. Współcześnie kontynuacją tej tradycji jest Nowenna Nieustanna. Nieodłącznym wzbogaceniem liturgii są pieśni kierowane do Pani Lisewskiej. „Ta nowenna (…) integruje nas, [dzięki niej] pogłębiamy naszą wiarę” – mówi ks. prał. dr Gerard Gromowski, od 25 lat proboszcz parafii i kustosz diecezjalnego sanktuarium Matki Bożej Śnieżnej. Ksiądz Prałat jest inicjatorem koronacji Jej wizerunku, która odbyła się 7 października 2003 r. Akt koronacji dokonany przez abp. Mariana Przykuckiego, bp. Andrzeja Suskiego i bp. Józefa Szamockiego poprzedziło odczytanie telegramu od Jana Pawła II, który wcześniej, 16 lipca 2003 r., pobłogosławił korony. „Po ogólnej audiencji (…) – wspomina ks. prał. Gromowski – Ojciec Święty położył rękę na koronach i powiedział: «Niech tak będzie, niech tak się stanie». I pobłogosławił. I tak na zawsze Jan Paweł II złączony będzie z Matką Bożą Lisewską”. 17 czerwca 2004 r. sanktuarium zostało afiliowane do godności papieskiej Bazyliki Matki Bożej Większej w Rzymie, zyskując odpusty, którymi cieszy się bazylika matka. W diecezji toruńskiej jest jeszcze 7 takich sanktuariów, m.in. Matki Bożej Nieustającej Pomocy w Toruniu i Matki Bożej Bolesnej w Chełmnie. Do tego drugiego ks. prał. Gromowski co roku podąża pieszo na lipcowy odpust na czele kilkuset parafian. Proboszcz lisewski, diecezjalny moderator Żywego Różańca organizuje także pielgrzymki kół tej wspólnoty do różnych miejsc w diecezji, w tym co roku do sanktuarium Matki Bożej Śnieżnej na odpust. Ks. prał. Gromowski zachęca też do odprawiania Drogi Krzyżowej, „by Matka Jezusa, widząc naszą miłość ku Niemu, tym pewniej angażowała się w nasze trudne sprawy”. Podczas odpustu w 2007 r. została poświęcona przez bp. Andrzeja Suskiego Lisewska Droga Krzyżowa (wg projektu Andrzeja Ryczka), jedyna kalwaria w diecezji. W przeddzień odpustów podążają tu dróżkami maryjnymi przybywający do sanktuarium czciciele Lisewskiej Pani, którym 7 października 2013 r. udzielił apostolskiego błogosławieństwa papież Fraciszek.

Obraz Matki Bożej Śnieżnej

W 352 r. papieżowi Liberiuszowi i patrycjuszowi Janowi ukazała się we śnie Maryja, prosząc o budowę kościoła w miejscu pokrytym śniegiem. 5 sierpnia zdumionym oczom rzymian ukazało się ośnieżone Wzgórze Eskwilińskie. Postawiono tam świątynię, która otrzymała wezwanie Matki Bożej Śnieżnej, a po soborze w Efezie w 431 r. rozpoczęto budowę bazyliki, którą opatrzono nazwą Santa Maria Maggiore. Umieszczono tam ikonę Matki Bożej z Dzieciątkiem zwaną Matką Bożą Śnieżną, a także Zbawieniem Ludu Rzymskiego lub Matką Bożą Zwycięską. Nazwy te wzięły się z przekonania, że wstawiennictwo Maryi wyobrażonej tym obrazem wiele razy ratowało Wieczne Miasto oraz chrześcijaństwo. W Polsce również ufano wstawiennictwu Śnieżnej Madonny, np. podczas potopu szwedzkiego w poł. XVII wieku.

Wizerunek lisewski jest nieznanego pędzla. Większą jego część pokrywają srebrne sukienki Maryi i Dzieciątka wykonane w poł. XVIII wieku w pracowni Jana Letyńskiego; dodane w tym samym czasie berło i korony powstały w pracowni innego toruńskiego złotnika Michała Borgoniego. Królewskie insygnia ukazują splendor Bożej Rodzicielki, a Biblia w lewej ręce Jezusa jest nawiązaniem do słów Jana Chrzciciela: „Nawracajcie się i wierzcie w Ewangelię” (Mk 1, 15). Wymowny gest prawej dłoni Syna Bożego kieruje naszą uwagę na Matkę. Ułożenie palców w kształcie litery V symbolizuje dwoistość Jego natury – boską i ludzką oraz przypomina, że Maryja jest zarazem Matką Boga i człowieka.

Warto przeczytać: „Sanktuaria maryjne diecezji toruńskiej”. Praca zbiorowa pod red. ks. Mirosława Mroza i Waldemara Rozynkowskiego; ks. Wojciech Miszewski, „Koronacja Obrazu Matki Bożej w Lisewie” („Głos z Torunia” nr 43/2003); ks. Gerard Gromowski, „Złączony z Lisewem” („Głos z Torunia” nr 19/2014); www.sanktuariumwlisewie.pl

Jestem wdzięczny ks. prał. dr. Gerardowi Gromowskiemu za życzliwość i wszechstronną pomoc. Dziękuję też Patrykowi Jankowskiemu z Lisewa, a także Jerzemu Kostce i Jackowi Kostce za przybliżenie dziejów ich rodu

Kult Matki Lisewskiej

Nowenna do Matki Bożej Lisewskiej – środa o godz. 17. Prośby i podziękowania można kierować pod adresem: Sanktuarium Matki Bożej Śnieżnej, 86-230 Lisewo, ul. Wybudowanie Wąbrzeskie 1, tel. (56) 676-86-04, 601-647-703, ggromow@wp.pl

Droga Krzyżowa, śpiewana Kompleta i Apel Maryjny – niedziela o godz. 20.15

Dróżki maryjne w przeddzień odpustów – godz. 22

Pielgrzymka diecezjalna wspólnot Żywego Różańca. W tym roku – pielgrzymka dziękczynienia i radości za kanonizację Jana Pawła II – 2 sierpnia

40. Pielgrzymka Żywego Różańca do ojców franciszkanów w Brodnicy – 6 września

Pieśni do Matki Bożej Lisewskiej śpiewane podczas nowenny i uroczystości parafialnych

Odpusty

Matki Bożej Śnieżnej; w tym roku w sobotę 2 sierpnia o godz. 10

Podwyższenia Krzyża Świętego – 1. niedziela po 14 września o godz. 11
Kaplica pw. Dobrego Pasterza przy domu Sióstr Pasterek od Opatrzności Bożej w Pniewitem

Jezusa Dobrego Pasterza – 4. niedziela wielkanocna o godz. 12
Kościół pw. Matki Bożej Śnieżnej w Srebrnikach – 1. niedziela sierpnia o godz. 12