Jubileusz zbiegł się z bardzo ważną dla członków Stowarzyszenia rocznicą - obchodzonym w ubiegłym roku 90-leciem odzyskania przez Polskę niepodległości. Geneza tego historycznego faktu oraz prezentacja sposobu uczczenia jej przez środowisko kieleckie - otwiera niniejszą publikację.
Stowarzyszenie formalnie działa od 27 stycznia 1993 r., ale jego początków należy szukać w komitecie społeczników, zaangażowanych w odbudowę Pomnika Czynu Legionowego (1991). Zaraz potem nastąpiła renowacja i przebudowa symbolicznego grobu Wojciecha Bartosza na dziedzińcu bazyliki katedralnej, a wkrótce - liczone na tysiące akcje, spotkania, nabożeństwa - ogromna, społeczna, wykonana pro publico bono, praca działaczy-pasjonatów.
Swoje zadania statutowe Stowarzyszenie realizuje w czterech komisjach i ten klucz posłużył do albumowej prezentacji dorobku SODN w minionych latach.
Efekt pracy Komisji Tradycji Obywatelskiej i Patriotycznej stanowi kilkadziesiąt różnego typu imprez zorganizowanych samodzielnie lub we współpracy z innymi instytucjami kulturalnymi, oświatowymi, kombatanckimi, młodzieżowymi oraz parafiami. Stowarzyszenie ufundowało z własnych środków lub w decydujący sposób przyczyniło się do powstania trwałych obiektów pamięci, tj. pomników, obelisków, głazów, tablic. Ich odsłonięcie miało zawsze bogatą oprawę, łączoną z uroczystością religijno-patriotyczną, czy literacko-muzyczną, z udziałem młodzieży szkolnej. W rozdziale poświęconym pracom Komisji Ochrony Dóbr Kultury Materialnej odnajdziemy wykaz licznych obiektów, lokowanych zwykle w miejscach ważnych zdarzeń lub związanych z działalnością, czy też twórczością istotnych dla regionu osób. W niektórych przypadkach wybierano miejsca interesujące turystycznie, np. Pomnik Trzech Krzyży Katyńskich przy drodze na Święty Krzyż. W wystąpieniach poprzedzających oddanie obiektów charakteryzowano upamiętniane wydarzenia dziejowe, co czynili także kapłani (często Księża Biskupi) głoszący okolicznościowe homilie. Członkowie Stowarzyszenia przy współpracy różnych środowisk przygotowywali scenariusze tego typu spotkań. Komisja Ochrony Dóbr Kultury Materialnej swoją działalność skupiła na renowacji i rozbudowie istniejących już obiektów, odtworzeniu zniszczonych bądź budowie nowych. W albumie zostały szczegółowo opisane wszystkie te zadania, z podaniem nazwy, daty, nazwisk fundatorów czy artystów zajmujących się renowacją.
Komisja Opieki nad Cmentarzami Kieleckimi skupiła się na renowacji zabytkowych nagrobków na parafialnym Cmentarzu Starym w Kielcach, prowadzeniu kwesty we Wszystkich Świętych i innych formach pozyskiwania funduszy na te prace oraz popularyzacji ochrony cmentarzy, w tym na Wschodzie. Dzięki uzyskanym w ten sposób środkom od 1993 r. uratowano ponad 170 niezwykle cennych, niekiedy absolutnie unikatowych w skali kraju nagrobków. Do prac konserwatorskich typowano obiekty z XIX i początku XX wieku, które znajdowały się w złym stanie i nie miały prawnych opiekunów. Także i na tym polu zaznaczyła się szeroka współpraca z młodzieżą, grupami zawodowymi Kielc, władzami miasta i województwa.
Komisja Wspierania Polskości Zagranicą postawiła sobie za cel wzmocnienie zanikających więzi z Ojczyzną mieszkańców-rodaków przede wszystkim zza wschodniej granicy. Chodziło głównie o środowisko młodych ludzi i podtrzymywanie u nich narodowej świadomości. Program stałych działań Komisji obejmuje m.in. organizowanie społecznych kolonii i obozów letnich, pielgrzymek i wycieczek, opiekę nad studentami (Polakami z terenów b. ZSRR), pomoc charytatywną dla rodzin polskich za granicą i organizowanie w tym celu kwest.
Działalność czterech komisji ilustruje obfity materiał zdjęciowy, (w którym, co zrozumiałe, bardziej chodziło o dokument niż fotoreporterską jakość - stąd niektóre zdjęcia są słabsze niż można by oczekiwać od tego typu albumu) oraz tysiące nazwisk i opis setek wydarzeń. Członkowie komisji - w większości ludzie już w jesieni życia - z determinacją nie szczędzą sił w obranej drodze stróżowania pamięci. Starają się, z pozytywnym skutkiem, przeszczepiać tę misję w środowisko młodych ludzi. Stąd też albumowa dedykacja: „Niniejszą publikację dedykujemy młodzieży kieleckiej i tym wszystkim, którzy zechcą pójść w ślady strażników pamięci narodowej i będą tak, jak oni dbać o duchowe i materialne dziedzictwo swoich przodków”.